HomeBoekenArtikelenColumnsOnderzoekLinksBioContact

Columns

Woning, appartement, flat

Als we het bouwblok of woongebouw verder opdelen, komen we uit het op niveau van de individuele woning, in allerlei vormen en maten.

Woning is uiteraard afgeleid van het werkwoord wonen. Dat gaat in zijn huidige betekenis terug op het Germaanse wunen, dat 'tevreden zijn' betekende. Kennelijk ga je pas ergens wonen als je er op je gemak bent. Niet voor niets zijn de woorden gewoonte en wennen er nauw mee verwant.

Bij grote woongebouwen of bouwblokken is er meestal een overgangselement aanwezig tussen de openbare ruimte en de private woning. Twee bekende voorbeelden zijn het portiek en de galerij, twee woorden die pas in de twintigste eeuw hun huidige betekenis van 'gemeenschappelijke woningentree' kregen, en beide via het Frans teruggaan op het Latijn.

Portiek komt via het Franse portique 'zuilengalerij' van het Latijnse porticus, een afleiding van porta 'deur', waaraan wij poort hebben ontleend. In de negentiende eeuw werd een portiek nog een portaal genoemd, een Frans leenwoord dat teruggaat op hetzelfde porta.

Aan de basis van galerij ligt het Latijnse galeria. Dat woord is een vervorming van de Bijbelse streek Galilea, waar volgens de Schrift minder gelovige joden zouden wonen. De galilea of galeria was oorspronkelijk dan ook het voor leken bestemde 'voorportaal van een kerk'.

Via het portiek of de galerij komen we uiteindelijk bij het appartement of de flat. Appartement is al in de zeventiende eeuw ontleend aan het Frans in de betekenis 'vertrekken voor één persoon'. Het gaat via het Italiaans terug op het Spaanse apartiamento '(afgescheiden) kamer', bij parte 'deel'.

Het woord flat 'gelijkvoers appartement' gaat terug op het Schots-Engelse flet 'verdieping', dat samenhangt met het Middelnederlandse woord vlet 'vlak, bodem' en ons hedendaagse woord plat. In het Nederlands ging het woord flat ook een 'hoog gebouw met appartementen' aanduiden, waarschijnlijk via de tussenstap flatgebouw.

Stedelijk Interieur, 2012, nr. 3.

Terug naar columns