HomeBoekenArtikelenColumnsOnderzoekLinksBioContact

Columns

Straatmeubilair 1

Hoe de openbare ruimte er uitziet wordt al eeuwen lang bepaald door de bestrating en de beplanting. Met name in de afgelopen eeuw is daar een derde categorie bijgekomen: het straatmeubilair of de 'huisraad' van de stad.

Meubilair is de verzamelnaam voor meubels en beide woorden gaan via het Frans terug op het middeleeuws-Latijnse mobile 'roerend goed'. Het is een verzelfstandiging van res mobiles 'roerende goederen', letterlijk 'bewegende zaken' (in tegenstelling tot onroerende goederen als een huis of grond). In het Frans ontwikkelde mobile zich tot meuble en ontstond in de zestiende eeuw de betekenis 'stuk huisraad'. Omdat het bijvoeglijk naamwoord mobile ook bleef bestaan in de gewone betekenis 'beweeglijk, roerend' ontstond in de achttiende eeuw op basis hiervan de Franse verzamelnaam mobilier, die wij naar analogie van meubel echter overnamen als meubilair.

Tegenwoordig komen we in de openbare ruimte een grote hoeveelheid meubilair tegen, ter verhoging van het comfort of de functionaliteit. Een voorbeeld van het eerste is de bank, een oud Germaans woord dat oorspronkelijk 'verhoging' betekende (denk aan zandbank). Hieruit ontwikkelde zich de betekenis 'zitplaats' en later ook 'toonbank'. Daaruit ontstond in het Italiaans overigens de betekenis 'geldwisseltafel', die in de vijftiende eeuw weer in het Nederlands terechtkwam.

Een functioneel voorbeeld is de lantaarn. Ook dit woord komt uit het Frans, maar lanterne gaat in die taal via het Latijn terug op het Griekse lamptḗr 'fakkel'. Dit is een afleiding van het werkwoord lámpein 'stralen', waar opnieuw via het Latijn en het Frans ons woord lamp vandaan komt. Door de eeuwen heen kenden straatlantaarns verschillende vormen of armaturen (via het Frans van Latijn armātūra 'uitrusting, bewapening'): in de middeleeuwen kaarsen, vanaf de zeventiende eeuw olielampen en in 1805 kreeg Londen als eerste gasverlichting. Dankzij de uitvinding van de gloeilamp werden de armaturen uiteindelijk aangepast voor elektriciteit. Tegenwoordig zijn het vaak tl-buizen of energiezuinige led-lampen (van Engels tubular lamp 'buislamp' en light emitting diode 'licht uitstralende halfgeleider').

Stedelijk Interieur, 2013, nr. 1.

Terug naar columns