HomeBoekenArtikelenColumnsOnderzoekLinksBioContact

Columns

Straatmeubilair 2

Nadat in de vorige aflevering bankjes en straatlantaarns aan bod kwamen, gaan we nu in op andere vormen van straatmeubilair (via het Frans van het Laatlatijnse res mobiles 'onroerende goederen').

De lantaarns uit het vorige nummer hebben tegenwoordig vaak een paalvorm. Er zijn echter ook veel kleine palen in de openbare ruimte aanwezig, bedoeld om onderdelen zoals trottoirs af te perken. Het woord paal is al in de Romeinse tijd ontleend aan het Latijnse pālus 'langwerpig stuk hout', een afleiding van pangere 'in de grond slaan'. Vanwege zijn functie kon het woord destijds ook 'grens' betekenen, hetgeen nog zichtbaar is in de uitdrukking paal en perk stellen.

Ook verkeerslichten en -borden zijn meestal aan een paal bevestigd. Het eerste onderdeel van beide samenstellingen, verkeer, is in de negentiende eeuw afgeleid van het werkwoord verkeren in de betekenis 'heen en weer gaan', eerst van goederen, later van voertuigen. Het woord licht ontwikkelde zich uit het Germaanse leuhta, zowel een bijvoeglijk als een zelfstandig naamwoord. Bord betekende oorspronkelijk 'plat houten voorwerp' en komt waarschijnlijk uit een onbekende voor-Indo-Europese taal van meer dan 4000 jaar oud.

Borden in de openbare ruimte kunnen ook 'openbare aanprijzingen' bevatten, oftewel reclame. Dit woord is ontleend aan het Frans, waar het in de zeventiende eeuw aanvankelijk slechts een 'markeringsteken op de pagina voor de boekbinder' aanduidde. Het is afgeleid van het werkwoord réclamer 'op-, terugroepen', ontwikkeld uit het Latijnse reclāmāre.

Gelukkig staan er op straat ook afval-, vuilnis- of prullenbakken. Het woord bak is ontleend aan het Franse bac, maar gaat via het Volkslatijn waarschijnlijk terug op het Keltisch. Afval betekent letterlijk 'dat wat van een voorwerp gevallen is, iets waardeloos'. Vuilnis is een verzelfstandiging op -nis van vuil, een Germaans woord dat oorspronkelijk 'verrot' betekende. Van prul is de herkomst onbekend, maar misschien is het ontstaan onder invloed van negatieve woorden als kul en sul.

Stedelijk Interieur, 2013, nr. 3.

Terug naar columns