HomeBoekenArtikelenColumnsOnderzoekLinksBioContact

Columns

Pseudo-Franse luxe

Na vier afleveringen waarin Franse leenwoorden in woonhuizen centraal stonden is het tijd om de serie af te sluiten met enkele woorden die op het eerste gezicht Frans lijken, maar bij nader inzien in die taal niet zo voorkomen. Zulke woorden noemen we pseudo-Frans. Ze zijn vooral bedoeld om chic te klinken.

Een eerste illustratie daarvan is de bekende verbinding kamers en suite, die de specifieke combinatie aanduidt van een voor- en achterkamer met daartussen schuifdeuren. Waar we zouden verwachten dat het een leenvertaling betreft van chambres en suite blijkt die woordgroep in het Frans slechts voor luxueuze kamers te staan, bijvoorbeeld in een hotel.

Zo'n 'grote, doorlopende kamer' kunnen we in het Nederlands ook suite noemen en die betekenis is opvallend genoeg ontstaan in het negentiende-eeuwse Engels. De oorspronkelijke betekenis van het Franse bronwoord was 'gevolg' of 'opeenvolging', want het gaat terug op het Latijnse werkwoord sequī '(achter)volgen'. De betekenis 'muziekstuk met opeenvolgende delen' komt dus wel uit het Frans.

Een ander mooi voorbeeld is het woord bel-etage, een aanduiding voor de verdieping die zich meestal bevindt boven een half-verdiept souterrain (wel een echt Frans leenwoord, letterlijk 'onder de grond'). Bel-etage heeft in tegenstelling tot wat veel mensen denken niets te maken met de aanwezigheid van de bel, maar het is een Franstalige verbinding van de woorden bel 'mooi' en étage. Dat laatste woord betekent letterlijk 'waarop men staat', want het heeft zich ontwikkeld uit het Latijnse werkwoord stāre 'staan'. Maar in Frankrijk is deze aanduiding voor de 'mooie verdieping' niet gebruikelijk.

Van recenter datum is een pseudo-Franse merknaam die in 1918 door het Amerikaanse General Motors werd gedeponeerd voor hun elektrische koelkast. Om dit luxeproduct beter aan de man (en de vrouw) te krijgen gebruikte men het Frans klinkende frigidaire. Mogelijk was de naam geïnspireerd op het al lang verouderde Franse woord voor een 'afkoelruimte in thermen', dat ontwikkeld is uit het Latijnse frīgidārium, bij frīgidus 'koud'.

Grappig genoeg heeft het Frans frigidaire weer teruggeleend in de betekenis 'koelkast'. In België is het woord daarvoor eveneens de gebruikelijke benaming, samen met de in Frankrijk ontstane verkorting frigo. In Engelstalige landen is de volledige merknaam niet blijven bestaan maar overgenomen door refrigerator of de verkorting fridge.

Een laatste voorbeeld van pseudo-Frans is de makelaarsterm vide, die wordt gebruikt voor een entresol of 'tussenvloer'. Ten onrechte, want in het Frans duidt het woord juist de 'leegte' náást die tussenverdieping aan. Het woord komt van het Latijnse viduus 'leeg, eenzaam'.

Herenhuis, 2013, nr. 3.

Terug naar columns