HomeBoekenArtikelenColumnsOnderzoekLinksBioContact

Columns

Horeca

Het externe stedelijk interieur loopt veelal door in gebouwen die openbaar toegankelijk zijn. Een eerste categorie wordt gevormd door hotels, restaurants en cafés, die onze steden in de negentiende eeuw bereikten vanuit Frankrijk. Het zijn dan ook Franse leenwoorden.

Hotel gaat via het Franse hôtel en het Oudfranse hostel terug op het Laatlatijnse hospitale (cubiculum) 'gastenverblijf', een afleiding van het Latijnse hospes 'gast'. Van dezelfde vorm is via het Laatlatijnse hospitalis (domus) 'gastenhuis' en het Oudfranse hospital ons woord hospitaal 'gasthuis, ziekenhuis' afkomstig.

Restaurant werd al in de zestiende eeuw ontleend als 'bouillon, verkwikkend middel' (afgeleid van restaurer 'herstellen', waarvan ook ons restaureren komt). In 1765 had de Parijse kok A. Boulanger een eethuis geopend, waar men naast gevogelte en gekookte eieren deze krachtige soep serveerde. Daarmee was het mogelijk het eerste etablissement waar je à la carte kon eten, in tegenstelling tot de herberg waar je at wat de pot schafte. Op zijn uithangbord maakte Boulanger reclame voor zijn specialiteit en verschillende eethuizen namen zijn aanpak over. Toen na de Franse Revolutie veel hooggeschoolde koks werkloos werden, ontstonden er nog veel meer. Daarbij ging de benaming van de soep over op het gebouw waar je die kon eten.

Café gaat uiteraard terug op het Franse woord voor koffie (wat er naast andere dranken inderdaad geschonken werd), dat net als ons woord via het Turkse kahve van het Arabische qahwa komt.

In de twintigste eeuw raakte het letterwoord horeca in gebruik. Oorspronkelijk luidde dit horecaf, naar de in 1890 opgerichte 'Nederlandsche Bond van werkgevers in Hotel-, Restaurant-, Café- en aanverwante bedrijven'. In 1941 richtte de Duitse bezetter echter het 'Rijksbureau Horeca' op, en die term is blijven bestaan.

Vaak hebben horecagelegenheden een terras aan of in de openbare ruimte. Dit woord is eveneens in de negentiende eeuw ontleend aan het Frans. Het gaat terug op het middeleeuws-Latijnse terracia 'aarden ophoging', een afleiding van het Latijnse terra 'aarde'.

Stedelijk Interieur, 2014, nr. 4.

Terug naar columns