HomeBoekenArtikelenColumnsOnderzoekLinksBioContact

Columns

Het plein

Het plein is van oudsher de openbare ruimte bij uitstek. In de Griekse oudheid was de agorá, letterlijk de 'verzamelplaats', al de belangrijkste ruimte van de stad, met zuilengalerijen rondom, zodat men elkaar ook in de schaduw kon ontmoeten. Ook het Romeinse forum was aanvankelijk als 'marktplaats' en later als politiek en religieus centrum het brandpunt van de stedelijke activiteiten. Je zou kunnen zeggen: zonder plein geen stad, en omgekeerd.

Ons woord plein is in de dertiende eeuw ontleend aan het Franse woord plaine, dat 'vlakte' betekent en teruggaat op het Latijnse woord plānum met dezelfde betekenis. Oorspronkelijk kon een plein als open vlakte ook buiten de stad liggen.

Voor het bewust ontworpen stedelijke plein bestond en bestaat in andere talen een ander begrip: in het Frans place, in het Duits Platz, in het Spaans plaza en in het Italiaans piazza. In Engeland bestaat het woord place alleen in de combinatie marketplace 'marktplein'; sinds de zeventiende eeuw noemt men de pleinen daar op basis van de meest voorkomende vorm square.

Bij ons heeft het woord plein vanaf de zeventiende eeuw de overhand gekregen, maar het woord plaats kwam ook voor: in Den Haag bestaat sinds 1097 de Plaats en de Dam in Amsterdam heette vroeger die Plaetse. De naamsverandering laat goed zien dat Nederlandse pleinen vaak met water te maken hebben. De recente vinding van het waterplein vormt daarvan een ultiem voorbeeld.

Stedelijk Interieur, 2007, nr. 6.

Terug naar columns